Risk değerlendirmesi nasıl yapılır? İşveren için uygulamalı kontrol listesi

1. Kimler risk değerlendirmesine katılmalı?

Risk değerlendirmesi işverenin oluşturduğu ekiple yürütülür. İşveren veya vekili, mevzuata göre görevli İSG profesyonelleri, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve işi bilen çalışanların katılımı önemlidir. Yalnızca ofisten yapılan masa başı çalışma; gece vardiyası, bakım işleri ya da taşeron faaliyetlerinde ortaya çıkan riskleri kaçırabilir.

2. Gerçek işleri ve iş akışını listeleyin

İşletmenin tabelasındaki sektör adından değil, yapılan işten başlayın. Üretim hattı, depo, temizlik, bakım, yükleme, ziyaretçi kabulü ve geçici çalışmalar ayrı ayrı incelenmeli; çalışma saatleri ile rutin dışı işler de kayda alınmalıdır.

• İşyerinde hangi işler yapılıyor; normal dışı iş var mı?
• Hangi makineler, kimyasallar, yükler ve enerji kaynakları kullanılıyor?
• Kimler etkilenebilir: çalışan, ziyaretçi, alt işveren personeli?

3. Önceliklendirme ve kontrol hiyerarşisi

Bir risk puanının yüksek çıkması tek başına çözüm değildir. Önce tehlikeyi ortadan kaldırma ya da daha güvenli yöntemle değiştirme olanağını araştırın. Sonrasında mühendislik önlemleri, organizasyonel tedbirler ve kişisel koruyucu donanımlar değerlendirilir. Örneğin makinenin hareketli parçasını koruyucuyla kapatmak, yalnızca “dikkatli kullanın” levhası asmaktan daha güçlü bir tedbirdir.

4. Örnek: Depoda yaya–forklift karşılaşması

Bir depoda forklift ve yaya aynı koridoru kullanıyorsa “çarpışma” riskinin yanına yalnızca “çalışana eğitim verildi” yazmak yeterli olmayabilir. Fiziksel yaya yolu ayrımı, hız sınırlaması, kör nokta aynaları, operatör yetkinliği ve trafik planı birlikte değerlendirilmelidir. Her önleme sorumlu, hedef tarih ve kontrol yöntemi yazıldığında belge takip aracına dönüşür.

• Tehlike: ortak yaya ve forklift güzergâhı.
• Olası sonuç: çarpma/ezilme.
• Önlem: fiziksel ayırma ve trafik düzeni.
• Takip: uygulama sonrası saha kontrolü ve yeni risk değerlendirmesi.

Önemli: Bu senaryo açıklama amaçlı örnektir; sahada tespit yapılmış bir işyerine ait gerçek kayıt değildir.

5. Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?

İlgili yönetmelikte genel yenileme üst sınırı çok tehlikeli işyerlerinde 2 yıl, tehlikeli işyerlerinde 4 yıl ve az tehlikeli işyerlerinde 6 yıldır. Ancak bunlar “o tarihe kadar hiçbir şey yapmayın” anlamına gelmez. Taşınma, önemli ekipman/teknoloji değişikliği, iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala gibi durumlar daha erken kısmi ya da tam yenileme gerektirebilir.

6. Hazırlanan dosyada ne bulunmalı?

Belgede işletme bilgileri, değerlendirmeyi yapanların bilgileri, tarih, tehlikeler, kullanılan yöntem, risklerin önceliği, kontrol tedbirleri ve uygulama sonrasındaki değerlendirmeler anlaşılır biçimde yer almalıdır. İmzalar, arşivleme ve erişim düzeni mevzuata göre yürütülmelidir. İşverenin önlem uygulama ve izleme görevi hizmet satın almakla ortadan kalkmaz.

7. Uygulama sonrası neyi ölçmelisiniz?

Aksiyon kapanma oranı tek başına başarı değildir: önlemin sahada gerçekten uygulandığı, çalışanların yeni yöntemi bildiği ve yeni bir tehlike oluşmadığı doğrulanmalıdır. Değerlendirmeyi raf ömrü olan evrak değil, güncel operasyon belgesi gibi ele alın.

• Düzeltici faaliyet için sorumlu ve tarih var mı?
• Tedbirin uygulanması yerinde doğrulandı mı?
• Çalışanlar yeni uygulamadan haberdar mı?
• Sonraki gözden geçirme tarihi ve tetikleyiciler belli mi?